Сүндет той: қай жаста, қалай өткізеді

Сүндет той — ұл баланың сүндетке отырғызылуына арналған мереке. Қазақ үшін бұл діни парыз ғана емес, баланың «ер жету» жолындағы маңызды белес және әулетті жинайтын үлкен себеп. Мақалада қай жаста жасалатыны, медициналық рәсім мен тойды қалай үйлестіру керегі және тойдың дәстүрлі бағдарламасы түсіндірілген.

Сүндеттің мәні

Сүндет — ислам дәстүрі бойынша ұл балаға жасалатын рәсім; қазақ арасында ол ұлттық әдетпен бірігіп, өз ырымдары мен тойына айналған. Ата-ана үшін бұл:

• баланың діни және ұлттық бірегейлікке қадам басуы;
• аталарының, нағашыларының батасын алатын сәт;
• ағайынды жинап, баланың денсаулығына тілек алатын мереке.

Ауылдық ортада сүндет той бұрын үйлену тойымен шамалас дәрежеде өткен; қазір ауқымы отбасының қалауына байланысты — 30 адамдық отбасылық кештен 200 адамдық тойханаға дейін.

Қай жаста жасалады

Қатаң дін талабы жоқ, қазақ дәстүрінде тақ жас ырымы бар: 3, 5 немесе 7 жас. Ең жиі — 3 және 5 жас.

• 3 жас — бала әлі тым қорқынышты сезінбейді, тез сауығады; көп ата-ана осы жасты таңдайды.
• 5 жас — бала не болып жатқанын түсінеді, оған түсіндіріп, дайындауға болады.
• 7 жас — мектепке дейін үлгеруді көздейтін отбасылар таңдайды; кейінге қалдырған сайын бала үшін психологиялық ауырлау болады.

Кейбір отбасылар дәрігердің кеңесімен сәби кезінде, 1 жасқа дейін жасатады — бұл жағдайда той кейін, бала еске сақтайтын жасында өткізіледі. Жас таңдауда ата-ананың дінге қатысы, аймақтық әдет және баланың денсаулығы ескеріледі.

Медициналық рәсім мен той

Қазір сүндетті тек медициналық мекемеде, хирург жасайды. Бұрынғыдай той күні, қонақтардың көзінше молда жасайтын тәртіп дерлік қалмады. Жиі тәртіп:

1. Рәсімнен 1–2 апта бұрын — хирургпен кеңес, баланы тексеру.
2. Рәсім күні — емханада немесе клиникада, 20–30 минут; балаға жеңіл анестезия.
3. Жазылу — 7–14 күн; бала осы кезде үйде, ойын тыныш.
4. Той — бала толық сауыққан соң, әдетте рәсімнен 2–4 аптадан кейін.

Кейбір отбасылар алдымен той өткізіп, рәсімді кейін жасатады — бұл да қалыпты. Тойдың уақытын балаға емес, баланы тойға лайықтау — қазіргі ата-ананың негізгі қағидасы.

Дәстүрлі рәсімдер мен ырымдар

• Шашу — бала шапан мен тақия киіп шыққанда үстінен тәтті мен тиын шашылады.
• Бата — атасы, нағашы атасы, ауылдың ақсақалы батасын береді; бұл тойдың өзегі.
• Көрімдік және сыйлық — туыстар балаға сыйлық береді. Дәстүр бойынша нағашы жұрт ерекше сыйлық жасайды: бұрын ат мінгізу, қазір велосипед, ақша немесе қымбат сыйлық.
• Құран оқу — үлкендер дастарқан басында Құраннан сүре оқып, баланың амандығын тілейді.
• Ат мінгізу — ауылда әлі де кездеседі: баланы атқа мінгізіп, ауыл ішінде айналдырады. Қалада баламасы — балаға арналған сахна немесе фотозона.

Оңтүстікте сүндет той үлкен тойхана деңгейінде, беташар жоқ, бірақ сахналық бағдарлама бар. Солтүстікте және қалада көбіне отбасылық кеш: аға-апалар, нағашылар, көршілер. Екеуі де дұрыс — ауқымы емес, баланың батасы маңызды.

Той бағдарламасы (үлгі)

Балалар той — қонақтардың жартысы бала. Сондықтан бағдарламаны қысқа (3–4 сағат), ас мәзірін балаға жарамды, ал музыканы тыныш ұстау — ақылды шешім.

Дайындық тізімі

• Хирург мен клиниканы таңдау, күнін белгілеу.
• Той күнін рәсімнен 2–4 апта кейінге қою.
• Қонақ тізімі: ересек/бала саны бөлек есептеледі.
• Шақыруды 3–4 апта бұрын жіберу. Онлайн шақыруда ересек пен бала санын бөлек көрсететін RSVP пайдалы — мысалы, waw.kz сервисінде қонақ «ересек: 2, бала: 1» деп белгілейді, бұл балалар мәзірі мен орындықтарды дәл есептеуге көмектеседі.
• Балаға шапан, тақия, камзол.
• Аниматор мен балалар бұрышы.
• Шашуға тәтті, тиын.

Жиі қойылатын сұрақтар

Сүндет тойға кімдер шақырылады? Жақын туыстар, нағашы жұрт (олардың орны ерекше), көршілер, ата-ананың достары және баланың сыныптастары немесе бақшадағы достары. Шақыру тізімінде балаларды бөлек санап қою керек — олар үшін жеке мәзір және ойын орны қажет.

Сүндет тойға не сыйлайды? Дәстүрлі түрде нағашы жағы үлкен сыйлық (ат баламасы — велосипед, самокат, ақша) береді. Қалған қонақтар — ақша конверт, ойыншық, кітап, киім. Ата-ана шақыруда сыйлық бағытын нәзік көрсете алады («балаға кітап немесе ойыншық құпталады»), бірақ міндеттемеу — этикет.

Қыз балаға да осындай той өткізіле ме? Сүндет — тек ұл балаға. Қыз балаға сол жастағы баламасы — «құлақ тесу» немесе «қыз мерекесі» деп аталатын отбасылық кеш, бірақ ол сүндет той дәрежесіндегі дәстүрлі рәсім емес, қазіргі отбасылардың өз бастамасы.