Сырға салу: қалай өтеді, кім қатысады

Сырға салу — болашақ келінге жігіт жағының сырға тағатын рәсімі. Сырға тағылған сәттен бастап қыз «айттырылған» саналады: екі әулет келісімге келді, той алда. Бұл қазақ үйлену дәстүрінің ең нәзік және жылы кезеңі — үлкен тойдың дабырасы жоқ, бірақ символдық мәні зор.

Сырға салудың мәні

Сырға — ежелден қазақта белгі зат. Қыздың құлағындағы сырға оның айттырылғанын көрсететін, сондықтан басқа жігіттің отбасы оған сөз салмайтын. Бүгінде заңдық мәні жоқ болса да, рәсім екі отбасының ресми уәдесі ретінде сақталған:

• Жігіт жағы қызды келін ретінде қабылдауға дайын екенін көрсетеді.
• Қыз жағы келісімін береді, құдаларды қонақ етеді.
• Екі жақ той мерзімі мен шығын бөлінісін сөйлесе бастайды.

Көп өңірде сырға салу құда түсумен бір күнде өтеді: алдымен құдалар келіседі, кейін сырға тағылады. Басқа отбасыларда екі кезеңді бөліп, сырға салуды жастар мен әйелдердің тар ортасында жеке кеш етіп өткізеді.

Кім қатысады

Сырға салу — негізінен әйелдер рәсімі. Жігіт жағынан:

• Жігіттің анасы (ене болашақ) — сырғаны тағатын негізгі адам.
• Жеңгелері немесе әпкелері — анаға көмектесіп, сыйлық тізімін алып келеді.
• Кейде әжесі, нағашы апасы.

Қыз жағынан: қыздың анасы, әпкелері, жеңгелері, жақын көршілер. Ер адамдар — екі жақтың әкелері мен ағалары — бір үйде отырады, бірақ сырға тағуға араласпайды; олардың міндеті — бата беру және құдалық сөзін бекіту. Кейбір өңірлерде, әсіресе батыста, сырғаны жігіттің анасы емес, үлкен жеңгесі тағады.

Жігіттің өзі қатысуы — отбасылық таңдау. Дәстүрлі түрде жігіт бұл күнде қыз үйіне бармайтын; қазір көбі бірге келеді, бірақ рәсімде белсенді рөлі жоқ.

Қалай өтеді: реті

1. Құдалардың келуі. Жігіт жағы қоржынмен келеді: ішінде тәтті, сырға және сыйлық. Босағадан кіргенде шашу шашылуы мүмкін.
2. Дастарқан. Қыз жағы дастарқан жаяды, бас тағам ретінде ет тартылады. Алдымен сөз ер адамдарда: той мерзімі, екі жақтың міндеттері.
3. Қызды шақыру. Қыз әдемі киініп шығады, енесіне сәлем жасайды.
4. Сырға тағу. Жігіттің анасы қыздың құлағына сырға тағады, бата сөзін айтады: «Қызым, біздің үйге құт болып кел», тағы сол сияқты тілектер. Үлкен әйелдер «айттырылды» деп шашу шашады.
5. Сыйлықтар. Сырғамен бірге жүзік, алқа, орамал, кейде көйлек немесе мата тартылады. Қыз жағы құдаларға киіт береді.
6. Бата. Ең үлкен адам жастарға және екі әулетке бата береді.
7. Шығарып салу. Қыз жағы құдаларды сый-сияпатпен шығарып салады.

Бүкіл рәсім 2–3 сағатқа созылады. Үлкен шақырылған қонақтар болмайды — әдетте 15–30 адам.

Сырға және сыйлық: не әкелінеді

Сырға — алтын немесе күміс, қыздың талғамын ескеріп таңдалады. Жиі сыйлық құрамы:

• сырға (міндетті);
• жүзік немесе білезік;
• ақ орамал немесе шәлі — таза ниеттің белгісі;
• көйлек, мата, косметика қорабы;
• қыздың анасына арналған сыйлық (кейде «сүт ақы» құда түсуге емес, осы күнге қойылады).

Қыз жағы киіт ретінде құдаларға шапан, көйлек, жейде немесе мата береді. Сыйлықтың құны екі жақтың жағдайына байланысты; алдын ала сөйлесіп, бір-бірін ыңғайсыз жағдайға қалдырмау — жақсы әдет.

Қазіргі сырға салу кеші

Қалада сырға салуды мейрамхананың кіші залында немесе кафеде өткізу жиі кездеседі. Үш нұсқа:

• Үйде, тар ортада — ең дәстүрлі, 15–25 адам, шығыны ас пен сыйлық.
• Мейрамханада отбасылық кеш — 30–60 адам, кішігірім бағдарлама: сырға тағу, бата, тілек, фото.
• Құда түсумен біріккен кеш — екі рәсім бір дастарқанда, қонақтар екі жақтан.

Қонақтарды шақыру екі жақ бірігіп жасайды: қыз жағы өз туыстарын, жігіт жағы өзінікін. Шақыруда күн, уақыт, орын және «сырға салу кеші» деп нақты көрсету керек, өйткені қонақтар үлкен той күтпеуі тиіс. Қазіргі отбасылар шақыруды WhatsApp арқылы сілтемемен жібереді — waw.kz сияқты сервисте «Сырға салу» үлгісі бар, онда қонақ келетінін бір түймемен білдіреді, бұл дастарқан есебін оңайлатады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Сырға салу мен құда түсу — бір нәрсе ме? Жоқ. Құда түсу — ата-аналардың келісуі, ер адамдар бастайтын сөз. Сырға салу — сол келісімнің қызға тағылатын белгісі, әйелдер жүргізетін рәсім. Бір күнде өтуі мүмкін, бірақ мәні әртүрлі.

Сырғаны кім тағу керек: ене ме, жеңге ме? Көп өңірде жігіттің анасы тағады. Батыс пен солтүстіктің кейбір ауылдарында бұл үлкен жеңгенің міндеті. Егер отбасыда екі жақ келісе алмаса, ана тағады, жеңге көмектеседі — екеуінің де еңбегі ескеріледі.

Сырға салудан кейін тойға дейін қанша уақыт болуы керек? Қатаң мерзім жоқ. Қазір көбінесе 1–6 ай. Бұрын жыл және одан көп болатын. Негізгісі — екі жақтың дайындығы және жастардың қалауы.